Wcale nie musisz tego czytać - ale ...

Przy ujściu Zgłowiączki do Wisły blisko 5000 lat temu osiedlili się pierwsi mieszkańcy.  Około roku 1000 p.n.e.  znajdowała się tu osada kultury łużyckiej a od około 500 p.n.e. istniało  osiedle kultury pomorskiej.   Sprzyjające warunki geograficzne, pięknie sformowane skarpy prawego brzegu mikroklimat niziny doliny Wisły  i  niepowtarzalna aura przyrodnicza ( dopingowana obecnie zalewem ). Według innych przesłanek i trwających jeszcze badań należy zakładać , że historia tego miejsca sięga daleko dalej w dzieje … Kto wie co kryją w mrokach  jeszcze przed nami Szpetalskie Wzgórza , brzegi leśnych jezior  i  okoliczne lasy .  Gród założony prawdopodobnie przez księcia Włodzisława w czasach dynastii wczesnopiastowskiej  w miejscu istniejącej od dawna osady ,  uchodził za jeden z najważniejszych strategicznie punktów zbrojnych wojsk polskich.  W okresie panowania Bolesława Chrobrego był  obok Poznania i Gniezna  ważnym ośrodkiem militarnym,  ponieważ wspierał  króla wojskami w liczbie 800 pancernych i 2000 tarczowników.
W 1123 roku Włocławek został siedzibą biskupów, a w 1255 roku przeszedł na ich własność otrzymawszy prawa miejskie.  Książę kujawski Kazimierz lokował  tu miasto na prawie chełmińskim (odmiana prawa magdeburskiego ). Wtedy po raz pierwszy pojawia się nazwa Leslau  i chyba brzmi złowieszczo . Należy również wspomnieć pierwszą polską nazwę miasta Włodzisław, która z czasem zmieniała się kilkakrotnie .
Wladislavia
Do połowy XIII wieku funckjonowały tutaj dwa miasta, " katedralne" i " niemieckie" ,  ze względu na zamieszkiwanie dość licznej grupy napływowej z Niemiec. Powiązanie miasta z katolicyzmem uformowało jego los na wiele wieków i jego rozwój został uzależniony od decyzji biskupów, którzy wkrótce także przejęli na własność "niemieckie miasto". Biskupi włocławscy byli bardzo zamożni, w XIV wieku wśród ich własności można wymienić wieś Łódź, która w późniejszym okresie rozwinie się jako jedno z największych miast Polski. Włocławek rywalizował z powodzeniem gospodarczo z ówczesnym krzyżackim Toruniem.  XIII-wieczny Włocławek był ważnym ośrodkiem politycznym i gospodarczym. W dużej mierze o rozwoju decydowały handel i rzemiosło. W latach 1308-1332, 1392 i 1431 miasto było pustoszone przez najazdy krzyżackie . Podczas najazdu  w 1329 roku  zostało niemal doszczętnie zniszczone.  To właśnie z tego powodu nie mamy  między innymi murów obronnych . Krzyżacy nie oszczędzili nawet Katedry. Odbudowy podjął się biskup Maciej z Gołańczy, który 10 lat później  1339  dokonał ponownej lokacji miasta.  W średniowieczu we Włocławku istniał zamek w okolicach obecnego Pałacu Biskupiego , lecz był już nazywany Zamkiem Biskupim .  
Włocławek był po Gdańsku największym ośrodkiem handlu zbożem w Rzeczypospolitej. W 1569 roku biskup włocławski Stanisław Karnkowski założył jedno z najstarszych w Europie Seminariów Duchownych, które do dziś funkcjonuje. W tym mieście również znajdowała się komora celna i port. Mieszczanie włocławscy posiadali własną flotyllę wiślaną, obsługującą spław towarów. W 1598 w mieście było 27 spichlerzy. Włocławek już w XVI wieku posiadał drewniane wodociągi, co dobitnie świadczy o zamożności miasta.
  Z okresu średniowiecza pochodzi szereg zabytków i eksponatów muzealnych. Do najsłynniejszych zalicza słynną czarę włocławską, wydobytą z ziemi w czasie prac polowych na przedmieściach w 1909 roku. Za "perełkę architektoniczną" średniowiecza uchodzi najstarszy gotycki zabytek - kościół św. Witalisa wzniesiony w 1330 roku. Nieopodal wznosi się pochodząca z przełomu XIV I XV wieku Bazylika Katedralna. z  zasobnym skarbcem .W przylegającej do niej renesansowej kaplicy w 1924 roku święcenia kapłańskie przyjął późniejszy prymas Tysiąclecia, Kardynał Wyszyński. Do jednego z najcenniejszych dzieł sztuki sakralnej należy Tumba Piotra z Bnina, wykonana przez Wita Stwosza. Na uwagę zasługuje Stary Rynek z XVII-wiecznymi kamieniczkami i kościołem farnym św. Jana Chrzciciela z 1538 roku oraz położony na nadwiślańskich bulwarach neoklasyczny pałac biskupi. Obecnie centralnym punktem miasta jest plac Wolności, przy którym wznosi się zespół klasztorny Ojców Franciszkanów Reformatów z XVII wieku.
 Kres świetności przyniósł potop szwedzki, gdy w 1657 miasto zostało doszczętnie spalone przez Szwedów. 
Po II rozbiorze Polski od 1793 do 1807 Włocławek podlegał administracji zaboru pruskiego w ramach tzw. Prus Południowych. Państwo pruskie skonfiskowało majątek kościelny, a sam Włocławek stał się miastem rządowym. Okres zaborów cechuje ponowny rozwój gospodarczy Włocławka. Branżami wiodącymi były: przemysł spożywczy, chemiczny, metalowy, papierniczy i ceramiczny. Znaczący wpływ na rozwój miasta miała infrastruktura komunikacyjna.  Rozwój przemysłu wpłynął zasadniczo na tempo zmian demograficznych i strukturę narodowościową. Aż 30 procent mieszkańców stanowiła ludność żydowska i niemiecka.  Po Kongresie wiedeńskim w 1815 miasto wcielono do Królestwa Kongresowego, a od 1831 było okupowane przez Rosję.
W 1816 uruchomiono tu przetwórnię cykorii Ferda Bohma (dziś Rieber Foods Polska), w 1899 roku bracia Cassirerowie otworzyli największą w Polsce Fabrykę Celulozy, która upadła dopiero w 1994 roku jako Zakłady Celulozowo - Papiernicze im. Juliana Marchlewskiego we Włocławku, Obecnie funkcjonuje na jej terenie kilka firm , lecz w zasadzie stanowi wielki wyłom w strukturze miejskiej . W połowie XIX wieku również została zbudowana fabryka maszyn rolniczych, instrumentów i aparatów fizycznych (dziś WIKA Polska, dawniej Manometry), w mieście funkcjonowało także 14 browarów, huta szkła, cegielnia, tartaki oraz szereg innych przedsiębiorstw.  We Włocławku zarejestrowano w tamtym okresie 42 różne rzemiosła skupiające ogromną ilość rzemieślników, w porcie włocławskim przy ulicy Gdańskiej stało w szczytowym okresie do 150 statków . W 1862 miasto uzyskało połączenie kolejowe z innymi ośrodkami miejskimi w Królestwie Polskim.  We Włocławku  20 lipca 1897 urodził się Tadeusz Reichstein, biochemik, zdobywca nagrody Nobla. Znajdujący się w zaborze rosyjskim Włocławek aktywnie włączył się w Powstanie Styczniowe. Miasto stało się miejscem licznych egzekucji powstańców, wśród których był włoski pułkownik, Stanisław Bechi. To właśnie jego płaskorzeźba zdobi kościół Santa Croce we Florencji.  Na początku XX wieku rozwinął się przemysł fajansowy, ceramiczny, chemiczny, poligraficzny, metalowy i spożywczy. Po odzyskaniu niepodległości, w 1918 roku nastąpił dalszy rozwój stolicy Kujaw. Okupacja niemiecka w czasie I wojny światowej dokonała wielu zniszczeń w przemyśle.   Po odzyskaniu niepodległości wysadzono cerkiew ustawioną na środku dzisiejszego placu Wolności.  Okres wojny, a także rozstrój życia gospodarczego (1919-1921) położyły kres istnieniu we Włocławku siedmiu zakładów przemysłowych: Cegielni Bojańczyka, młynowi solnemu Bałaszewa, młynowi solnemu Sterna, hucie szkła „Helena”, fabryce fajansu „Keramos”, fabryce lokomobili i młocarni parowych oraz fabryce pończoch Hermana.  Ważnym dla miasta wydarzeniem była zwycięska obrona miasta przed Bolszewikami w 1920 roku.  Szansą i siłą odnowienia włocławskiego przemysłu po wojnie było jego mocne powiązanie z lokalnym zapleczem surowcowym i wodnym, doświadczenia zawodowe miejskiej siły roboczej oraz lokalne i regionalne rynki zbytu. Pierwszym zwiastunem powojennego stopniowego ożywienia gospodarki Włocławka było powstanie w 1920 roku elektrycznej fabryki skrzyń i opakowań z drewna Blaumenthalów, produkującej opakowania na potrzeby włocławskiego przemysłu i handlu. Drugim symptomem odnowienia lokalnej gospodarki było powstanie nowych firm produkujących materiały budowlane i nawozy sztuczne dla rolnictwa.
W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości powstały we Włocławku nowe zakłady przemysłowe:
-Wytwórnia Skrzyń i Opakowań (1920),
-Tartak „Zazamcze” (1923),
-Wytwórnia Mebli Giętych „Polars” (1923);
-Cegielnia Miejska (1922),
-Fabryka Kafli i Wyrobów Kamionkowych (1922),
-Fabryka Sztucznego Marmuru (1923);
-Kujawskie Superfosfaty (1922),
-Wytwórnia Żywic, inż. Górnikiewicz (1922),
-Garbarnia Jabłonka (1922),
-Kujawska Elektrownia Okręgowa, o mocy 2,8 tys. KW (1926).
Powstanie dziesięciu nowych zakładów przemysłowych w latach 1922-1927 przyczyniło się do znacznego, lecz niewystarczającego, ożywienia gospodarczego miasta. Reforma systemu finansowego i wprowadzenie w 1924 roku stałej waluty polskiej na terenie całego kraju unormowały stosunki gospodarcze. W ciągu niespełna dziesięciu lat od odzyskania niepodległości najważniejsze gałęzie przemysłu Włocławka : papierniczy, ceramiczny, i chemiczny przekroczyły przedwojenny poziom produkcji i zatrudnienia.
Charakterystyczną cechą przemysłu włocławskiego okresu międzywojennego było systematyczne rozszerzenie asortymentu produkcji i rozprowadzanie swych wyrobów głównie w obrębie regionu i kraju. Dynamiczny rozwój potencjału ludnościowego Włocławka na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku został zahamowany w okresie pierwszej wojny światowej. Spadek liczby ludności miasta w latach 1915- 1919, a także niewielki przyrost ludności w pierwszych latach powojennych spowodował, że skutki pierwszej wojny światowej zauważalne są w statystyce ludnościowej Włocławka do roku 1921 włącznie. Okres pierwszej wojny światowej oraz powstanie Polski Odrodzonej w nowych granicach administracyjnych skutkowały w ilości mieszkańców Włocławka kilkoma niekorzystnymi zjawiskami. W 1915 roku miasto opuściło wojsko wraz z rodzinami, tj. około 2 tysiące osób. W 1918 roku z Włocławka wyszli Niemcy, tj. około 1,5 tysiąca osób. Ponadto na skutek poboru mężczyzn do wojska ( Polaków i Żydów ) doszło do radykalnego zachwiania struktury ludności według płci. Przeprowadzony w 1921 roku Pierwszy Spis Powszechny wykazał we Włocławku nadwyżkę 3,2 tysiąca kobiet w stosunku do liczby mężczyzn. Podczas gdy w normalnych warunkach, jeszcze w 1910 roku, nadwyżka kobiet nad mężczyznami we Włocławku wynosiła 291 osób. Relacja ta pokazuje, jak dalece została zachwiana równowaga liczebna płci w naszym mieście. Osiągnięta skala rozwoju ludnościowego  przed pierwszą wojną światową  37 tysięcy osób w roku 1914 zagwarantowała Włocławkowi pierwsze miejsce wśród wszystkich miast województwa warszawskiego . W okresie międzywojennym Włocławek był największym miastem województwa Warszawskiego  poza stolicą . W latach 30 powstały w mieście liczne nowe budynki, wśród których był budynek poczty przy ulicy Chopina. . W przedwojennym Włocławku działało 150 zakładów przemysłowych i liczne zakłady rzemieślnicze. Tętniło życie społeczne skupione w ponad stu różnych organizacjach.   Włocławek pełnił rolę bieguna łączącego więzi społeczno-gospodarcze Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej z Mazowszem. Pozycję tę i rolę społeczno-gospodarczą Włocławek utrzymywał w całym okresie międzywojennym.
14 września 1939 roku Niemcy zajęli Włocławek.   Podczas  okupacji (1939-1945) niemieckie władze nazistowskie używały niemieckiej nazwy miasta  Leslau an der Weichsel. W 1939  komendantem miasta został Hans Cramer (w latach 1937-1939 burmistrz Dachau), miasto liczyło wówczas ok. 68 tys. mieszkańców, w tym 21% Żydów i 1,5% Niemców. W wyniku eksterminacji ludności wielkie straty poniosły środowiska intelektualne i duchowieństwo. Męczeńską śmierć ponieśli między innymi: prezydent miasta, Witold Mystkowski i wywieziony do obozu w Dachau, biskup Michał Kozal - obecny patron Włocławka. Od 24 października 1939 r. rozkazem ówczesnego komendanta (nadburmistrza) wprowadzono po raz pierwszy we Włocławku obowiązek noszenia przez Żydów emblematu żółtej gwiazdy (Judenstern) , a od września 1941 r. obowiązek noszenia tego emblematu wprowadzono na pozostałych terenach III Rzeszy.   Na Rakutówku  okupant utworzył  getto żydowskie . W 1941 r. miasto liczyło  ok. 52 tys. mieszkańców.  W okresie od 1 grudnia 1939 do 31 grudnia 1943 r. wysiedlono 16 tys. mieszkańców głównie pochodzenia żydowskiego. Na miejsce wysiedlonych przybyła do Włocławka spora grupa Niemców z terenów Besarabii (Mołdawia). Niemcy doszczętnie spacyfikowali dzielnicę Grzywno zamieszkiwaną przez biedniejszych mieszkańców  . Część  została  po  prostu  zamordowana , lecz okupant  tłumaczył  to  występowaniem  w tej dzielnicy dużego stopnia przestępstw  i ogólnie  kryminalnym  charakterem.
 20 stycznia 1945 roku Włocławek został wyzwolony spod okupacji niemieckiej. W nowej strukturze administracyjnej miasto stało się siedzibą powiatu. Reforma administracyjna kraju w czerwcu 1975 roku nadała miastu status stolicy województwa. Po kolejnej reformie administracyjnej, od 1 stycznia 1999 roku, miasto jako powiat grodzki włączono do województwa kujawsko-pomorskiego. W okresie powojennym nastąpiła intensyfikacja przemian gospodarczych i demograficznych. W mieście zlokalizowano duże inwestycje o znaczeniu krajowym. W 1969 roku uruchomiono zaporę na Wiśle rozpoczynając  projekt Kaskada dolnej Wisły - nie zrealizowany jest powodem problemów. Rozpoczęto budowę, wiodących w Polsce, Zakładów Azotowych.  Miasto przekroczyło liczbę stu tysięcy mieszkańców i ponad dwukrotnie zwiększyło powierzchnię, tworząc nowe osiedla: Zazamcze, Kazimierza Wielkiego i Południe.  W okresie PRL-u Włocławek  z racji kumulacji dużego przemysłu był kreowany przez komunistów jako "czerwone miasto", ale w istocie takim miastem nie był. Tą tematykę opisuje książka Ryszarda Kozłowskiego pt. "Czerwony Włocławek. Mity a rzeczywistość", Włocławek 2000.  Wtajemniczeni w zaułki historii miasta wiedzą że : " Nazwa czerwone miasto ma starszy rodowód i powstała za sprawą pyłu powstającego przy produkcji  i transporcie cegieł . Włocławek był jednym z największych wytwórców  tego materiału budowlanego . Transport odbywał się w pierwszej fazie wozami konnymi , a następnie barkami rzecznymi  . Drewniany wóz konny na kołach z metalowymi obręczami jadący po brukowanej nawierzchni  ...  - W owym czasie był motorem i początkiem .
Przemiany społeczne i polityczne dokonujące się w kraju, skutkowały wieloma wydarzeniami, w zasięgu których znalazł się także Włocławek.
Tu, na tamie, męczeńską śmierć poniósł kapelan ludzi pracy, ksiądz Jerzy Popiełuszko, zamordowany przez służby bezpieczeństwa 19 października 1984 roku.
W czerwcu 1991 roku Włocławek znalazł się na trasie IV Pielgrzymki Ojca Świętego do Ojczyzny.
Związku z transformacją ustrojową i silnym charakterem przemysłowym miasta w latach '90 gwałtownie wzrosło bezrobocie. Dzisiejszy Włocławek nie nadąża rozwojowo za potrzebami swoich mieszkańców . Stan ten pogłębiła utrata statusu miasta wojewódzkiego w 1998 roku. .Przemiany ustrojowe mocno nadwyrężyły zaplecze gospodarcze miasta redukując w znaczny sposób wydolność rynku pracy i koniunkturę lokalną . Niestety wielu mieszkańców zmuszonych jest do poszukiwania pracy w prężniej rozwijających się regionach lub za granicą kraju .  Piękne zakątki urokliwej okolicy mimo niezbyt rozbudowanej bazy turystycznej są atrakcyjnym miejscem wypoczynku mieszczuchów z całego kraju . Potencjał zalewu wiślanego i gostynińsko – włocławskiego parku krajobrazowego , to tylko sztandarowe zagadnienia do  rozwinięcia  . Obecnie Miasto powiatowe województwa kujawsko-pomorskiego , WŁOCŁAWEK  -  liczy ponownie ponad 120 tysięcy mieszkańców.   Mimo licznych pożóg i zniszczeń, wzlotów i upadków, gród przetrwał do dziś, zachowując unikalny układ urbanistyczny. Nie ma drugiego takiego miasta ze Starym Rynkiem położonym nad samą rzeką,  z bajeczną panoramą Wzgórz Szpetalskich. Włocławek  po prostu wciska się i wrzyna w okalające lasy , które kryją  mniejsze i większe jeziora . Wcale się  nie dziwię pierwszym osadnikom , gdyż to miejsce na ziemi ma swój urok  i ja też mu uległem.  Każdy czasem się zastanawia :
- co ja tutaj robię ? ;
lub  - czemu tu wracam ?
Gdy pierwszy raz jako dziecko jeszcze przyjrzałem się temu Miastu , napisałem list do przyjaciół w którym stoi :
 " Bomba ! - będę mieszkał w lesie ... ,  Na balkonie grasują  wiewiórki ... , Wychodzę z domu i - w lewo na ryby ,  w prawo na grzyby . " 1976 r. 

D.F.  2008

Miejsca które polecam :

- Nocny spacer ul. Brzeską  od  Placu Wolności do Katedry .  

- Spacer  od pomnika Obrońców Wisły ( bohaterów 1920r.) na Zawiślu  przez most , przez bulwary  i możesz go skończyć w klubie na ul. Ogniowej , lub  poprzez  kręte i wąskie uliczki przyległe i równoległe do bulwarów mijając katedrę parkiem nad Zgłowiączką  do hotelu na ul. Lunewil .

- Kościół św. Witalisa - sam w sobie i miej czas .

- Gotycka katedra Wniebowzięcia NMP

- Stary Rynek  - (w czasie deszczu ) .

- Tama  -  zwłaszcza nocą  , lub  w czasie zejścia wód roztopowych .

- Zespół klasztorny Ojców Franciszkanów Reformatów. 

- Czarny Spichrz . - Najlepiej  kup bilet na koncert .

- Włocławsko - Gostyniński Park Krajobrazowy  - w całej rozciągłości  i o każdej porze roku .

- Park Etnograficzny w Kłóbce . ( najlepiej trafić na scenki rodzajowe np. z okazji zapustów. )

- Zalew wiślany  . 

- Liczne jeziora leśne .