|
Skarbiec Katedry we Włocławku
Zasoby skarbca bazyliki katedralnej we Włocławku stanowią jeden
z
najcenniejszych zespołów zabytkowego złotnictwa w Polsce. Zasobność
i charakter tych zbiorów są adekwatne do historycznej rangi włocławskiego
kościoła katedralnego.
Wartość gromadzonych przez stulecia argentaliów
można określić pod kątem historycznym, artystycznym, a także
materialnym. Bardzo istotne jest, że zabytki przechowywane są w
miejscowym skarbcu, a wiele z nich służy do dzisiaj przy celebracjach
liturgicznych.
Skarbiec katedry włocławskiej jest więc organizmem żywym,
który funkcjonuje od czasu ustanowienia stolicy biskupiej we Włocławku.
Wiele zgromadzonych i do dziś użytkowanych sprzętów pamięta ważne
wydarzenia i często związanych jest z konkretnymi faktami i osobami.
Obecny stan skarbca nie odzwierciedla w pełni jego pierwotnego
bogactwa. Przyczyniły się do tego kataklizmy dziejowe, począwszy od
wojen szwedzkich skończywszy na II wojnie światowej, wskutek których
wiele zabytków stracono bezpowrotnie. Oprócz szczęśliwie zachowanych
w skarbcu przedmiotów wyobrażenie o jego pierwotnej świetności dają
także najcenniejsze w Polsce zabytki rzemiosła artystycznego pochodzące
z Włocławka, a znajdujące się w zbiorach Muzeum narodowego w
Krakowie - czara włocławska z X w. i relikwiarz włocławski fundowany
prawdopodobnie ok. 1140 r. przez Salomeę żonę Bolesława Krzywoustego
dla pierwszej katedry włocławskiej.
W całej swojej historii stan skarbca katedralnego ulegał nieustannym
zmianom. Z jednej strony jego zasobność wzrastała, a z drugiej
czerpano z niego dla doraźnych potrzeb. I tak zjawiskiem powszechnym było
pozyskiwanie kruszców z dawnych wyrobów dla aktualnych fundacji.
Przykładem
w tym względzie może być szczerozłota monstrancja fundowana w 1658
r. przez biskupa Macieja Łubieńskiego, który uzyskał na ten cel od
kapituły kielich biskupa Jana Karnkowskiego sprzed 1557 r. Podobnie do
zasobów skarbca sięgnięto w 1744 r. pozyskując materiał do
wykonania srebrnego Tronu Eucharystycznego.
Ostatnia, większa i celowa
eksploatacja skarbca dokonana została przy okazji restauracji katedry w
końcu XIX w. Wówczas to dla częściowego pokrycia kosztów rozbudowy
bazyliki katedralnej sprzedano dużej wartości artystycznej puszkę, a
także podarowano architektowi Kazimierzowi Stronczyńskiemu z Krakowa
relikwiarz włocławski.
Pod względem warsztatowym większość zabytków zachowanych w skarbcu
katedralnym pochodzi z pomorskich ośrodków złotniczych - głównie
Torunia i Gdańska. Reprezentowane są tu także warsztaty krakowskie i
poznańskie. Całość stanowi reprezentatywny przekrój polskiej wytwórczości
złotniczej od czasów gotyku. W skarbcu nie brakuje także wyrobów
importowanych, na których opierały się jego zasoby do pół. XIV w. W
okresie renesansu sprowadzano wyroby przodującego w Europie ośrodka złotniczego,
jakim był Augsburg. W końcu XVI w. za sprawą biskupa Hieronima Rozrażewskiego
trafiły z Rzymu do Włocławka pierwsze barokowe formy argentaliów, które
stały się na długie lata wzorcami dla polskich złotników. Ostatni
zbiór zagranicznych wyrobów złotniczych zakupił w 1944 r. na aukcji
w Londynie biskup Karol Radoński spodziewając się zastać po wojnie
pusty skarbiec katedralny.
Po raz pierwszy zasoby skarbca zostały zaprezentowane w 1991 r. dla
uczczenia wizyty papieża Jana Pawła II we Włocławku na wystawie
„Skarby diecezji włocławskiej" zorganizowanej przez Muzeum
Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej. (Wystawa ta była także prezentowana
w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie).
Od tego czasu poszczególne
zabytki były użyczane na wystawy tematyczne - m.in. „Ornamenta
Ecciesiae Poloniae” w Zamku Królewskim w Warszawie w 1999 r. i
„Złotnictwo augsburskie od XVI do XIX w. w Polsce” w Muzeum
Narodowym w Krakowie w 2004 r.
Obecna wystawa w Muzeum Diecezjalnym we Włocławku
jest największą z dotychczasowych prezentacji precjozów katedralnych.
Okazją do jej zorganizowana stały się obchody 100-lecia nadania
katedrze włocławskiej tytułu Bazyliki Mniejszej.
źródło : www.diecezja.wloclawek.pl
|
