MOTYWY BIBLIJNE W SZTUCE I LITERATURZE

 

 

 

ADAM I EWA W RAJU

(MOTYW ARKADYJSKI)

Raj w Biblii to Eden, podarowany przez stwórcę człowiekowi, jako kraina wiecznej szczęśliwości, dostatku i bezpieczeństwa. Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi - Adama i Ewy. Kraina ta jest żyzna, położona pomiędzy czterema rzekami (sytuuje się go na terenach dzisiejszej Mezopotamii). Człowiek nie musiał tam pracować, żywił się tym, co dawała mu natura. Rosło tam również drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego.

ADAM, DURER

 

ADAM, MEMLING

RAJ W LITERATURZE

"Pieśń świętojańska o sobótce" -Jan Kochanowski-  Odwołanie do toposu arkadii znajdziemy między innymi w pieśni Panny XII, w której kreśli poeta idylliczny obraz wsi, przypominający nieco i utwory antycznych poetów, i Rejowy zachwyt nad przyjemnościami i pożytkami płynącymi z pracy na roli. Radość daje szlachcicowi–ziemianinowi szczęście rodzinne. Dobra i troskliwa żona zajmuje się domem, męża wzmaga, jako może. Dba o dzieci, które wychowuje na ludzi uczciwych, wolnych od żądzy bogactw i zaszczytów. "Człowiek w twej pieczy uczciwie
Bez wszelakiej lichwy żywie:
Pobożne jego staranie
I bezpieczne nabywanie.
[...]
Jemu sady obradzają ,
Jemu pszczoły miód dawają ;
Nań przychodzi z owiec wełna
I zagroda jagnią t pełna.
[...]
W rzece ma gęste więcierze,
Czasem wędą ryby bierze;
A rozliczni ptacy w koło
Ozywają sie wesoło."

 

„Pan Tadeusz”-Adam Mickiewicz - Oddalony od ojczyzny poeta, by zapomnieć choć na chwilę o trudach pielgrzymstwa, pocieszyć siebie i dodać otuchy emigrującym tułaczom, stworzył dzieło przenoszące czytelnika w świat wyidealizowanego w pamięci kraju lat dziecinnych, który
"
[...] zawsze zostanie
Święty i czysty, jak pierwsze kochanie,
Nie zaburzony błędów przypomnieniem,
Nie podkopany nadziei złudzeniem
"

„Przedwiośnie” -Stefan Żeromski
Arkadia to miejsce, w którym człowiek czuje się bezpiecznie, jest w pełni szczęśliwy i nic nie zakłóci jego spokoju. Takim miejscem dla Cezarego Baryki, głównego bohatera Przedwiośnia, był dom rodzinny.

 "Boska Komedia" - Dante Alighieri -Trzecim królestwem, przez które wędruje Dante w towarzystwie Beatrycze, a polem Bernarda z Clairvaux, jest Raj. Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np. Jowisz, Mars), a cala rzeczywistość została zdematerializowana. Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne, świetliste. Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami, które zapewniają go, że czują się szczęśliwe, l tak np. na Słońcu przebywają mędrcy - św. Tomasz z. Akwinu, król Salomon, zaś w dziewiątym niebie wędrowiec spotyka aniołów. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze, co osiąga. Istotą Raju jest połączenie: światłości, radości, miłości i dobra.

 "Żywot człowieka poczciwego"- Mikołaj Rej- Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury, harmonijnie, bezpiecznie. Praca nie jest wysiłkiem, lecz przyjemnością (grządki pokopać (...), z rozkoszą nasiać ziółek). Wielką radość sprawia też sarno obcowanie z przyrodą, a także korzystanie z jej darów (ogóreczki, rzodkiewki, sałatki). Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia - gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką.

 "Pamiętniki Adama i Ewy" - M. Twain -Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek była ona, tam byt Raj, a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu), Ewa często okazywała się kobietą po prostu kobiecą, tzn.: małostkową, zrzędliwą, nie dającą mu odpocząć, a Adam również pokazany został bardzo po ludzku, tzn. z wadami; jednak mimo wszystko Raj może być tam, gdzie ludzie się kochają.

 "Wypis z encyklopedii - Arkadia" - E. Bryll nawiązuje do encyklopedycznego hasła Arkadii. Snuje refleksje nad pojmowaniem szczęścia, jako oddaleniem od cywilizacji, spokojem i ciszą. Autorowi taki świat wydaje się nudny.

 "Nowy wspaniały świat" - Aldous Huxley przedstawia wizję społeczeństwa przyszłości, które ma urzeczywistniać ideał powszechnego szczęścia. W nowym, doskonale zorganizowanym świecie wszystko ma być skrupulatnie zaprogramowane. ludzie, jeszcze przed swoim urodzeniem mają wyznaczone miejsce, które będą zajmować w społeczeństwie.

„Na dom w Czarnolesie"- J. Kochanowski  -Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj palące marmurowe mają). Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę, błogosławieństwo, zdrowie, możliwość zachowania czystego sumienia, ludzką życzliwość i pogodną starość. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia.


"Arkadia"
- E. Bryll przywołuje motyw światów, których już nie ma - Arkadii, Sarmacji, Indian. Wszystko zakończone jest wręcz ikaryjskim lotem i upadkiem, kiedy opisani turyści chwytają na pamiątkę kolorowe pióra, a etnografowie mają materiały do pracy.

„Pan Tadeusz'' - A. Mickiewicz- Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lat dziecinnych, opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: (MI zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie, zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków, jak też w grupie powracających ze spaceru. Tu strzeże się tradycji, która daje poczucie bezpieczeństwa, przynależności, trwania i ciągłości. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić, schodzą także z pola robotnicy, by nie sprzeciwiać się prawom boskim. W sposobie opisu przyrody przeważaj barwy (np. Inwokacja, matecznik, ogródek Zosi), występuje mnóstwo metafor. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata.

 „Nad Niemnem" - E. Orzeszkowa- l) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. Tu, co prawda, nie jest już tak radośnie, ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni, bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt - dobry gospodarz, człowiek niezwykle pracowity, uczciwy, szlachetny, który iala wszystkie dziury w plocie i dba o to, aby wszyscy wszystko mieli. On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako człowiek silny, odporny, zdrowy. Szczęście zapewnia mu praca na roli, z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki. Panuje tu ład i porządek, zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię, kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym, dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach, starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą. Choć powieść miała być apoteozą pracy, tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. Janek mówi:
dla mnie mórg zaorać, to jak dla panienki na spacer pójść. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród, gdzie jest obfitość wszelkich drzew, własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych
 

„Świat (Poema naiwne)"- Cz. Miłosz -By uciec od otaczającej grozy wojny, Miłosz tworzy wizje arkadyjskiego świata, w którym panuje harmonia i spokój. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie, a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec, który objaśnia świat. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara, nadzieja  i miłość.

EWA, DURER

 

EWA, MEMLING

ADAM I EWA, ALBRECHT DURER

ADAM I EWA, GUSTAV KLIM

ADAM I EWA, RAFAEL

GARDEN OF EDEN, BOSSANO

PARADISE, JAN BRUEGEL

DAS PARADIES, LUKAS CRANACH

GARDEN OF EDEN, BACKER JACKOB

ADAM I EWA, RUBENS

ADAM I EWA, KRZYSZTOF RADZIEWICZ

ADAM I EWA,  TITIAN

ADAM I EWA W RAJU, DOMENICHINO

DZIEJE RAJSKIE ( jeden z serii arrasów wawelskich przedstawiających sceny biblijne)

TREE OF KNOWLEDGE, LUCAS CRANACH

ALEKSANDRA FROCH 2006