ADAM, DURER
ADAM, MEMLING |
RAJ W
LITERATURZE
"Pieśń świętojańska o
sobótce" -Jan Kochanowski-
Odwołanie do toposu arkadii znajdziemy między innymi w pieśni
Panny XII, w której kreśli poeta idylliczny obraz wsi,
przypominający nieco i utwory antycznych poetów, i Rejowy
zachwyt nad przyjemnościami i pożytkami płynącymi z pracy na
roli. Radość daje szlachcicowi–ziemianinowi szczęście rodzinne.
Dobra i troskliwa żona zajmuje się domem, męża wzmaga, jako
może. Dba o dzieci, które wychowuje na ludzi uczciwych, wolnych
od żądzy bogactw i zaszczytów.
"Człowiek w twej pieczy uczciwie
Bez wszelakiej lichwy żywie:
Pobożne jego staranie
I bezpieczne nabywanie.
[...]
Jemu sady obradzają ,
Jemu pszczoły miód dawają ;
Nań przychodzi z owiec wełna
I zagroda jagnią t pełna.
[...]
W rzece ma gęste więcierze,
Czasem wędą ryby bierze;
A rozliczni ptacy w koło
Ozywają sie wesoło."
„Pan Tadeusz”-Adam
Mickiewicz - Oddalony od
ojczyzny poeta, by zapomnieć choć na chwilę o trudach
pielgrzymstwa, pocieszyć siebie i dodać otuchy emigrującym
tułaczom, stworzył dzieło przenoszące czytelnika w świat
wyidealizowanego w pamięci kraju lat dziecinnych, który
"[...]
zawsze zostanie
Święty i czysty, jak pierwsze kochanie,
Nie zaburzony błędów przypomnieniem,
Nie podkopany nadziei złudzeniem"
„Przedwiośnie” -Stefan Żeromski
Arkadia to miejsce, w
którym człowiek czuje się bezpiecznie, jest w pełni szczęśliwy i
nic nie zakłóci jego spokoju. Takim miejscem dla Cezarego Baryki,
głównego bohatera Przedwiośnia, był dom rodzinny.
"Boska
Komedia" - Dante Alighieri -Trzecim
królestwem, przez które wędruje Dante w towarzystwie Beatrycze,
a polem Bernarda z Clairvaux, jest Raj. Tu został on umieszczony
na poszczególnych planetach (np. Jowisz, Mars), a cala
rzeczywistość została zdematerializowana. Piękno Raju polega na
grze dźwięków i barw. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju
przeważają kolory jasne, świetliste. Dante rozmawia ze
spotkanymi postaciami, które zapewniają go, że czują się
szczęśliwe, l tak np. na Słońcu przebywają mędrcy - św. Tomasz
z. Akwinu, król Salomon, zaś w dziewiątym niebie wędrowiec
spotyka aniołów. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie
oblicze, co osiąga. Istotą Raju jest połączenie: światłości,
radości, miłości i dobra.
"Żywot człowieka poczciwego"-
Mikołaj Rej- Życie ziemianina pokazane
jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury, harmonijnie,
bezpiecznie. Praca nie jest wysiłkiem, lecz przyjemnością
(grządki pokopać (...), z rozkoszą nasiać ziółek). Wielką radość
sprawia też sarno obcowanie z przyrodą, a także korzystanie z
jej darów (ogóreczki, rzodkiewki, sałatki). Panuje tu w rodzinie
zgoda i harmonia - gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i
czeladką.
"Pamiętniki
Adama i Ewy" - M. Twain -Utwór kończy
stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek była ona, tam
byt Raj, a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. Adam wyrzucił
Ewę z szałasu podczas deszczu), Ewa często okazywała się kobietą
po prostu kobiecą, tzn.: małostkową, zrzędliwą, nie dającą mu
odpocząć, a Adam również pokazany został bardzo po ludzku, tzn.
z wadami; jednak mimo wszystko Raj może być tam, gdzie ludzie
się kochają.
"Wypis
z encyklopedii - Arkadia"
-
E. Bryll nawiązuje
do encyklopedycznego hasła Arkadii. Snuje refleksje nad
pojmowaniem szczęścia, jako oddaleniem od cywilizacji, spokojem
i ciszą. Autorowi taki świat wydaje się nudny.
"Nowy
wspaniały świat" - Aldous Huxley
przedstawia wizję społeczeństwa przyszłości, które ma
urzeczywistniać ideał powszechnego szczęścia. W nowym, doskonale
zorganizowanym świecie wszystko ma być skrupulatnie
zaprogramowane. ludzie, jeszcze przed swoim urodzeniem mają
wyznaczone miejsce, które będą zajmować w społeczeństwie.
„Na dom w
Czarnolesie"- J. Kochanowski -Przyjemnością
jest poprzestanie na małym (inszy niechaj palące marmurowe
mają). Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o
opiekę, błogosławieństwo, zdrowie, możliwość zachowania czystego
sumienia, ludzką życzliwość i pogodną starość. Na harmonii tych
elementów polega arkadyjska wizja życia.
"Arkadia"
-
E. Bryll
przywołuje motyw światów, których już nie
ma - Arkadii, Sarmacji, Indian. Wszystko zakończone jest wręcz
ikaryjskim lotem i upadkiem, kiedy opisani turyści chwytają na
pamiątkę kolorowe pióra, a etnografowie mają materiały do pracy.
„Pan Tadeusz'' - A.
Mickiewicz- Arkadyjsko został
tu przedstawiony kraj lat dziecinnych, opuszczona ojczyzna jest
idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: (MI zawsze zostanie
święty i czysty jak pierwsze kochanie. W Soplicowie każdy czuje
się bezpiecznie, zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków,
jak też w grupie powracających ze spaceru. Tu strzeże się
tradycji, która daje poczucie bezpieczeństwa, przynależności,
trwania i ciągłości. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami
natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić,
schodzą także z pola robotnicy, by nie sprzeciwiać się prawom
boskim. W sposobie opisu przyrody przeważaj barwy (np.
Inwokacja, matecznik, ogródek Zosi), występuje mnóstwo metafor.
personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. Stwarza to
wrażenie baśniowości tego świata.
„Nad Niemnem" -
E. Orzeszkowa- l) Na
Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. Tu, co prawda, nie
jest już tak radośnie, ale mieszkańcy czują się bezpieczni i
pewni, bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt - dobry
gospodarz, człowiek niezwykle pracowity, uczciwy, szlachetny,
który iala wszystkie dziury w plocie i dba o to, aby wszyscy
wszystko mieli. On sam przez bliski związek z naturą pokazany
jest jako człowiek silny, odporny, zdrowy. Szczęście zapewnia mu
praca na roli, z której korzystają wszyscy domownicy i goście
Korczyna. 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został
zaścianek bohatyrowicki. Panuje tu ład i porządek, zwraca uwagę
harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię, kobiety
pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym, dziewczęta
zrywają owoce (wiśnie) w sadach, starzy siedzą na ławeczkach i
gwarzą. Choć powieść miała być apoteozą pracy, tu jednak nie
jest ona dla człowieka uciążliwością. Janek mówi:
dla mnie mórg zaorać, to jak dla panienki na spacer pójść.
Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród, gdzie jest
obfitość wszelkich drzew, własnoręcznie zasadzonych i
pieczołowicie pielęgnowanych
„Świat (Poema
naiwne)"- Cz. Miłosz -By
uciec od otaczającej grozy wojny, Miłosz tworzy wizje
arkadyjskiego świata, w którym panuje harmonia i spokój. Każdy
jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie, a wszelkie
niebezpieczeństwa oddala ojciec, który objaśnia świat. Rządzą
tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara, nadzieja i
miłość. |
 EWA, DURER
EWA, MEMLING |
.jpg)
